Dạo này lướt đâu cũng thấy mấy bài cảnh báo AI cướp việc, đọc xong hoang mang style, tay chân bủn rủn. Anh em dev chắc cũng có lúc nghĩ hay là bỏ code về quê nuôi cá trồng thêm rau cho nó lành.
Nói thật thì cái nỗi sợ này nó cũ rích rồi, lịch sử lặp đi lặp lại hoài à.
Có một khái niệm hay ho của một ông kinh tế học người Pháp từ hơn 175 năm trước, gọi là “cái thấy được và cái không thấy được”. Nó đơn giản là vầy: khi một công nghệ mới ra đời, ta chỉ chăm chăm vào những tác động thấy ngay trước mắt.
Ví dụ, ta thấy con AI viết code trong 30 giây, bằng cả ngày mình hùng hục gõ. Đây là “cái thấy được”. Nó rõ ràng, nó đáng sợ, nó làm mình cảm thấy sắp ra đê tới nơi. Mấy bài viết câu view cũng toàn xoáy vào cái này.
Nhưng còn một vế nữa là “cái không thấy được”: những ngành nghề mới chưa tồn tại, những mô hình kinh doanh mới, những công việc sáng tạo hơn được mở ra khi các task nhàm chán đã có máy lo. Cái này khó hình dung hơn, nên ta hay bỏ qua.
Lịch sử chứng minh điều này đúng đến phát chán. Hồi thế kỷ 19, thợ dệt ở Anh sợ máy dệt cướp việc nên nổi điên đi đập máy. Kết quả? Ngành dệt may bùng nổ, tạo ra nhiều việc làm hơn gấp bội. Gần hơn, hồi thập niên 70 người ta cũng la làng máy ATM sẽ khiến giao dịch viên ngân hàng thất nghiệp. Kết quả? Số lượng giao dịch viên còn tăng lên vì ngân hàng mở được nhiều chi nhánh hơn.
Chúng ta hay mắc một cái gọi là “ngụy biện chiếc bánh cố định”, tức là nghĩ rằng tổng số công việc là không đổi. Máy làm một phần thì người mất một phần. Nhưng thực tế, kinh tế giống một khu vườn hơn, và công nghệ là cơn mưa. Nó không chia lại miếng bánh, mà làm cả khu vườn tươi tốt, nở ra thêm nhiều hoa thơm trái ngọt.
Bản thân mình, một thằng code dạo, cũng đang trải nghiệm điều này. Mấy con AI nó phụ mình mấy task lặt vặt, mình có thêm thời gian để làm những việc cao siêu hơn như nghĩ kiến trúc, xây dựng sản phẩm mới, hay đơn giản là đi chém gió với anh em để mở mang đầu óc.
Vậy nên thay vì sợ hãi, anh em hãy:
- Xài tool đi, đừng chỉ đọc về nó nữa.
- Nghĩ “làm cùng AI” thay vì “AI thay thế mình”.
- Tham vọng lên. Dùng AI làm đòn bẩy để làm những thứ lớn lao hơn.
- Tập trung vào những thứ AI chưa làm được: tư duy phản biện, sáng tạo đột phá, và đặc biệt là kỹ năng đi nhậu với sếp.
AI không cướp đi tương lai của bạn đâu. Nỗi sợ và sự trì trệ mới là thứ làm điều đó. Người bị đào thải không phải là người có công việc bị AI làm thay, mà là người từ chối thay đổi khi cả thế giới đang thay đổi.
